Năm mới đến, một chương mới của cuộc đời được mở ra. Tất cả mọi người, ai ai cũng đều háo hức đặt ra những mục tiêu mới. Mọi người hăm hở ghi ra những quyết tâm, mong muốn được hoàn thành trước ngày cuối cùng của năm: mua nhà, mua xe, giảm cân, lập gia đình, được thăng chức, đọc nhiều hơn, làm nhiều hơn, v.v…

Nhưng ít ai trong chúng ta hoàn thành được mục tiêu đề ra. Một nghiên cứu cho thấy chỉ có 20% chúng ta hoàn thành mục tiêu đề ra trong năm. Thậm chí phần lớn chúng ta đã bỏ cuộc từ tháng một. Tại sao? Vì có một sự thật không phải ai cũng biết. Chúng ta không thành công là do chúng ta đặt sai mục tiêu. Chúng ta không nên đặt ra những mục tiêu đó ngay từ phút đầu tiên.

Có 2 điều sai chúng ta hay mắc phải đặt mục tiêu: xuất phát điểm, và cách lựa chọn mục tiêu.

Trước khi viết chương đầu tiên của Harry Potter, J.K. Rowling đã nghĩ hết câu chuyện 7 năm ở trường Hogwarts. Harry Potter là một trong những cuốn sách được đọc nhiều nhất mọi thời đại.

Trước khi làm bộ phim Star Wars đầu tiên, George Lucas đã lên kế hoạch cho 6 phần và thực tế, ông bắt đầu ở phần IV chứ không phải phần I. Bốn mươi năm sau, cả thế giới vẫn trông ngóng, hồi hộp chờ đợi bộ phim Star Wars mới ra đời.

Nguyên lý rất đơn giản: đừng trồng một cây, hãy lên kế hoạch trồng cả khu vườn.

Truyện Harry Potter sẽ khác như thế nào nếu J.K Rowling viết mà không biết kết thúc? Nó há chẳng phải là một câu chuyện bình thường, không có những đoạn nút thắt hấp dẫn, những trò “gài hàng” ngoạn mục mà chi tiết ở tập 1 lại cực kỳ quan trọng tập 6 sao?

Tương tự nếu George Lucas chỉ nghĩ làm một phần, nếu hay thì sẽ ra phần II thì có lẽ Vader chỉ là một vai phản diện bình thường nhưng hàng tá bộ phim khác, chứ không phải là cha của Luke.

1. Khi đặt mục tiêu, hãy nghĩ về tương lai

Begin with an end in mind. – Stephen Covey

*Hãy bắt đầu với kết thúc.

Bạn là tác giả của cuốn sách mang tên “Cuộc đời”. Khi bắt đầu viết, hãy nghĩ đến kết thúc. Bạn muốn cuộc đời bạn kết thúc như thế nào. Khi đặt mục tiêu, đừng nghĩ hôm nay, năm nay, hãy nghĩ bạn muốn trở thành ai, làm được gì sau 3 năm, 5 năm nữa. Mục tiêu là phương tiện giúp bạn đạt được cái bạn muốn trong tương lai, nó không phải là kết quả của hôm nay.

Bạn cũng có thể không đồng ý với cách nghĩ của tôi. Bạn có thể nói “làm sao chúng ta có thể biết trước được tương lai để đặt ra mục tiêu?”, “làm sao biết trước được năm 2020 là năm của đại dịch!”

Đúng, bạn nói đúng. Chúng ta không biết trước được tương lai. Thế giới luôn thay đổi không ngừng, và hiển nhiên bạn không thể lên kế hoạch cho mọi thứ. Nhưng Tony Robbins có nói một câu mà tôi rất tâm đắc:

Stay committed with your decisions, flexible with your approach.

*Quyết tâm với điều bạn muốn đạt được, nhưng linh động với cách để đạt được điều bạn muốn.

Với tôi, quyết tâm là điều tạo ra sự khác biệt. Đó là lý do tại sao 80% chúng ta không hoàn thành mục tiêu đề ra. Vì chúng ta không quyết tâm. Dù thế giới có thay đổi, nhưng nếu bạn quyết tâm, bạn vẫn sẽ tìm cách để đạt được điều bạn muốn. Nếu bạn muốn đi tập gym nhưng phòng gym đóng cửa, bạn sẽ tập ở nhà. Nếu bạn muốn học nhưng không ai mở lớp, bạn sẽ lên Youtube hoặc lên các lớp online tự học. Nếu bạn muốn đi du lịch nhưng nơi nào cũng “nội bất xuất, ngoại bất nhập”, bạn sẽ tự đi khám phá những ngóc ngách gần nơi bạn đang sống. Nếu chúng ta quyết tâm, cái khó sẽ ló cái khôn.

Khi đặt mục tiêu bạn hãy tự hỏi: đây là mục tiêu tôi thích, hay mục tiêu tôi quyết tâm phải làm?

Nếu bạn chỉ thích, bạn sẽ nghĩ ra những câu chuyện, nguyên nhân bào chữa cho việc vì sao bạn không thể hoàn thành. Nhưng nếu bạn quyết tâm, bạn sẽ làm bằng mọi giá. Không ai có thể ngăn cản được bạn.

When you want something, all the universe conspires in helping you to achieve it. – Paul Coelho

*Khi bạn thực sự muốn một điều gì đó, cả vũ trụ sẽ hợp sức để giúp bạn thực hiện.

Để chúng ta có thể quyết tâm, chúng ta phải biết chúng ta muốn theo đuổi điều gì. Rất nhiều người trong chúng ta không biết chúng ta sẽ làm gì trong 3 hay 5 năm sắp tới. Chúng ta không biết chúng ta là ai, chúng ta muốn gì.

Đừng đặt mục tiêu bởi vì bạn muốn vừa lòng ai đó, hay chỉ vì muốn được như bạn như bè, hay nó là mục tiêu cả xã hội theo đuổi. Chạy theo những giá trị bên ngoài sẽ không làm bạn có cảm giác mãn nguyện, và bạn sẽ thấy không hạnh phúc. Hãy đặt mục tiêu cho chính bạn. Hãy dành thời gian để hiểu về giá trị bản thân, và lý tưởng bạn đang theo đuổi. Chỉ nên đặt mục tiêu khi bạn thật sự hiểu bạn cần gì.

2. Mục tiêu có thể đúng, nhưng cách làm hoàn toàn sai

Khi chúng ta đặt mục tiêu, nó sẽ trông giống như thế này:

  • Giảm 10kg trong 6 tháng
  • Đọc 2 cuốn sách 1 tháng
  • Năm 2021 chạy được 2021 km

Trong xã hội chúng ta sống, chúng ta có một nỗi ám ảnh với việc lập ra mục tiêu. Chúng ta gắn mục tiêu với thành công và thành tựu. Chúng ta không được cho là thành công nếu không đạt được mục tiêu đề ra. Bạn đã giảm được 9kg rồi nhưng vẫn còn thiếu 1kg thì bạn vẫn thất bại. Bạn đã đọc 23 cuốn sách trong 1 năm rồi nhưng vẫn không thoả mãn vì đã lỡ đặt mục tiêu là 24 cuốn. Bạn đã chạy 2010 km trong 364 ngày nhưng vẫn cảm thấy chưa đủ; đêm hôm phải ráng xách giày ra ngoài đường chạy cho đạt chỉ tiêu đề ra.

Trong công ty, sếp không chỉ đặt ra chỉ tiêu, mà còn thêm chỉ tiêu phấn đấu (stretch goals) – chỉ tiêu cao hơn chỉ tiêu ban đầu để tạo ra sự khác biệt giữa cá nhân giỏi và cá nhân xuất sắc. Cách sếp thường hay động viên chúng ta là hãy tiếp tục phấn đấu, tiếp tục cải thiện năng suất để công ty ngày càng lớn mạnh. Đây luôn luôn là cách chúng ta đo lường thành công.

Mục tiêu bản thân nó không có gì là sai – mục tiêu là cách giúp chúng ta sống có chủ đích hơn. Nhưng cách chúng ta đặt ra mục tiêu thường rất hạn hẹp, luôn gói gọn trong tiêu chí S.M.A.R.T. – phải cụ thể (Specific), phải có tính định lượng (Measurable), phải thực hiện được (Achievable), phải liên quan (Relevant), và phải có thời hạn (Time-Bound). Tất cả những ví dụ tôi đưa ra ở trên đều theo tiêu chí S.M.A.R.T.

Có 3 cái sai với chuyện đặt mục tiêu theo tiêu chí này.

  1. Mục tiêu đặt ra quá phụ thuộc vào kết quả: khi bạn đặt ra mục tiêu dựa trên kết quả, bạn đang đặt cược vào thứ bạn không thể kiểm soát. Tôi làm sao biết liệu bạn có thích bài viết của tôi mà nhấn vào xem hay không. Bạn cũng không biết liệu bạn có đậu trường y, hay có được tăng lương hay không. Việc đặt mục tiêu như 10,000 lượt xem trên blog, 1,000 người thích trên Facebook, đỗ trường y, được thăng chức tăng lương, v.v…, là phi thực tế vì bạn không thể kiểm soát được nó.
  2. Mục tiêu đặt ra chỉ mang lại cảm xúc nhất thời : bạn hãy nhớ lại những lúc bạn đạt được mục tiêu đề ra, cảm giác vui sướng có được trong bao lâu? Khi được tăng lương tôi vui lắm – nhưng tôi vui chưa tới 1 ngày (chính xác là 2 tiếng) sau đó tôi lại vùi đầu với những lo lắng khác. Một người bạn của tôi nhân dịp năm mới cũng tự đặt ra việc hoàn thành 300 phút yoga trong 7 ngày. Tôi hỏi bạn ấy niềm vui có được sau khi hoàn thành là bao lâu thì bạn ấy bảo “chắc hai phút.” Vì sao? Vì kết quả chỉ mang tính nhất thời. Nhưng ngược lại, nếu bạn không thực hiện mục tiêu đặt ra bạn sẽ rất dễ chán đời và dễ bỏ cuộc.
  3. Mục tiêu đặt ra không tạo cảm giác thoả mãn: trong công việc tôi luôn có chỉ tiêu phải đạt. Khi tôi đạt chỉ tiêu năm nay thì năm sau con số cao hơn năm trước, và cứ thế mỗi năm con số ngày càng cao. Khi kinh doanh, công ty luôn bị áp lực tăng doanh thu hằng năm, và nhân viên cứ như thế mà cắm đầu cắm cổ chạy chỉ tiêu. Khi còn nhỏ chúng ta đặt mục tiêu là học giỏi, sau đó lớn lên là kiếm việc làm, lập gia đình, mua xe, mua nhà, v.v…Chúng ta như những con hamster bị bỏ trong lồng cứ xoay mãi không bao giờ có thể ngừng lại. Hết mục tiêu này đến mục tiêu khác. Đến một lúc, chúng ta sẽ rơi vào trạng thái khủng hoảng, chúng ta sẽ tự hỏi những câu hỏi mang tính tồn tại (existential questions) như “tôi đang làm gì thế này”, “cuộc đời chỉ có vậy thôi sao?” để đi tìm ý nghĩa của cuộc đời, và hạnh phúc.

Vậy đặt mục tiêu như thế nào là đúng, để chúng ta sống hạnh phúc hơn? Đơn giản thôi, hãy chú trọng vào quá trình, thay vì kết quả. Hãy chú trọng vào những gì ta có thể kiểm soát, thay vì dựa vào những yếu tố bên ngoài.

Tôi không biết tôi sẽ được bao nhiêu lượt xem blog, nhưng tôi chọn mỗi tuần đều đặn viết 1-2 bài. Vì đó là cái tôi có thể kiểm soát. Tôi chú trọng việc đem đến những bài viết chất lượng để mọi người có thể áp dụng vào cuộc sống. Và có thể lắm chứ, tôi sẽ có 10,000 lượt xem một tháng hoặc thậm chí hơn.

Tôi không biết tôi có đậu đại học hay không, hay có được tăng lương hay không nhưng tôi chọn học tập và làm việc chăm chỉ mỗi ngày. Đó là cái tôi có thể kiểm soát. Và biết đâu tôi không những đậu trường y mà còn đậu những trường khác. Và biết đâu, tôi không những được tăng lương mà còn được thăng chức.

Elon Musk trong một cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal đã từng nói rằng rất nhiều CEOs hiện nay chỉ lo tập trung vào những con số – nhưng điều đó là hoàn toàn sai. Họ đã tập trung và đặt mục tiêu sai chỗ. Mục tiêu không nên là doanh thu hay lợi nhuận đạt được, nó nên là việc đầu tư vào sản phẩm, dịch vụ để sản phẩm của bạn không ai sánh bằng và tự khắc doanh thu của công ty sẽ tăng lên vù vù. Một nguyên lý quá đơn giản nhưng không phải ai cũng hiểu, và chịu hiểu.

Bạn phải tự hỏi bản thân 2 câu hỏi để chọn cho mình mục tiêu phù hợp:

  1. Đây có phải là cái tôi có thể kiểm soát không? Trừ phi mục tiêu đó nằm trong khả năng kiểm soát của bạn, còn không thì hãy quên nó đi.
  2. Mục tiêu có bền vững không? Hãy luôn chú trọng sự liên tục hơn là sự nhất thời.

Khi bạn bắt đầu, có thể bạn sẽ không biết những mục tiêu này sẽ dẫn bạn đi đâu, vì nó là quá trình chứ không phải kết quả. Nó sẽ không phải là thứ bạn có thể nhìn thấy rõ ràng, hay nắm bắt ngay được. Nhưng hãy tin tôi. Khi bạn muốn đạt được những mục tiêu lớn nhất trong cuộc đời, hãy chú trọng vào quá trình hơn là những phần thưởng đạt được trong phút chốc. Vì cái bạn đạt được, có thể lớn hơn rất nhiều so với phần thưởng mà bạn mong đợi.

Kết

Để thành công trong việc hoàn thành mục tiêu, đây là 3 lời khuyên cho bạn (1) mục tiêu phải mang tính chất lâu dài và bền vững (3-5-10 năm); (2) mục tiêu phải gắn liên với giá trị bạn theo đuổi; và cuối cùng (3) mục tiêu nên chú trọng vào quá trình (điều bạn có thể kiểm soát) hay vì kết quả.

Chúng ta thường coi trọng đến những thành tựu, mục tiêu to lớn trong cuộc sống mà xem thường những điều nhỏ nhặt. “Góp gió thành bão”. Mục tiêu không cần là những thứ quá lớn lao (như đọc sách 15 phút mỗi ngày chẳng hạn) nhưng dần dần nó sẽ tạo ra tác động lớn tích cực vào cuộc sống làm thay đổi con người chúng ta. Cuộc sống là một cuộc đua marathon, không phải chạy nước rút. Hy vọng bạn sẽ tìm được cho mình mục tiêu sống đúng, giúp bản thân lớn lên và cải thiện không ngừng.

Chúc bạn thành công!