Vào năm 1997, Billie Harrell trúng xổ số 31 triệu đô. Billie có vợ và 3 ba đứa con, và thường hay chật vật để nuôi sống gia đình. Việc trúng số tưởng như có thể giúp Billie thay đổi cuộc đời sau nhiều năm vất vả. Vào tháng 7, Billie đến lãnh 1.24 triệu đô, đợt đầu tiên trong 25 lần Billie sẽ lãnh trong 25 năm tới.

Có tiền, Billy mua nhà và ngựa. Anh để dành một số tiền riêng cho con vào đại học. Anh mua nhà cho cả những người thân, và còn dùng tiền làm từ thiện. Hai năm sau đó, năm 1999, anh khoá cửa phòng ngủ, chĩa súng vào ngực và bóp cò. Một người bạn của Billie chia sẻ Billie đã từng nói anh rằng “trúng số là điều tệ hại nhất đã xảy ra trong cuộc đời tôi.”

*****

Christophe Reeve sinh ra trong một gia đình khá giả ở New York. Với gương mặt điển trai, anh từng là diễn viên nổi tiếng nhất nhì ở Hollywood với vai diễn Superman năm 1978. Anh kiếm rất nhiều tiền và dùng tiền xe, mua nhà, tổ chức những bữa tiệc sang trọng và tiêu tiền cho sở thích cưỡi ngựa của mình.

Trong một lần cưỡi ngựa năm 1995, anh bị ngã ngựa gãy mất 2 đốt sống lưng. Sau tai nạn đó, anh phải ngồi xe lăn và thở bằng ổng thở vĩnh viễn.

Từ đó trở đi, Christophe trở thành người truyền cảm hứng cho người bị khuyết tật và cả thế giới, và đã dành toàn bộ đời mình để gây quỹ nghiên cứu về cột sống. Christophe nói rằng tai nạn cưỡi ngựa đã làm anh biết “trân trọng cuộc sống hơn”. Anh bảo “Tôi có thể cười. Tôi có thể yêu thương. Tôi là người đàn ông rất may mắn.”

*****

Hai câu chuyện trên cho chúng ta hiểu một điều: không có một công thức chung nào cho hạnh phúc. Không có chuyện “nếu bạn đạt được X, Y, Z, bạn sẽ hạnh phúc”. Điều ta nghĩ mang đến cho chúng ta hạnh phúc, đó trái lại là bất hạnh. Và điều tưởng chừng là bất hạnh, lại chứa đựng niềm hạnh phúc.

Là con người, chúng ta thường không hiểu cái gì làm chúng ta hạnh phúc, cái gì không. Thậm chí chúng ta còn rất tệ trong việc nhớ lại chuyện gì trong quá khứ làm ta cảm thấy hạnh phúc.

Hạnh phúc là một cảm xúc, nó giống chuyện ta giận dữ, hay buồn bã. Hạnh phúc không phải là thứ chúng ta đạt được, nó là thứ cảm xúc tự có bên trong chúng ta. Nó giống chuyện một người tự tin sẽ chẳng bao giờ hỏi bản thân “mình đã tự tin hay chưa?” Họ chỉ đơn giản là tự tin. Thế thôi.

Hạnh phúc không phải là thứ chúng ta “nắm bắt”, nó là kết quả của những trải nghiệm trong cuộc sống của chúng ta.

Hạnh phúc không phải là niềm vui

Khi chúng ta nói chúng ta theo đuổi hạnh phúc, chúng ta thường nhầm lẫn nó với niềm vui nhất thời: một bữa ăn ngon, được tăng lương, mua được nhà mới, xe mới, giảm 10kg, trở nên nổi tiếng, v.v…

Có được niềm vui thì sướng chứ, nhưng rất tiếc nó không phải là hạnh phúc. Niềm vui có tương quan mật thiết với hạnh phúc, nhưng nó không tạo ra hạnh phúc. Hãy thử hỏi những kẻ nghiện thuốc, hay nghiện rượu xem cuộc sống họ có hạnh phúc không? Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng những người theo đuổi niềm vui vật chất thường sẽ hay cảm thấy lo lắng, bất an, và ít hạnh phúc hơn về lâu dài.

Niềm vui là thứ hay được “quảng cáo” cho chúng ta, làm chúng ta lầm tưởng nó là hạnh phúc. Mua X thì bạn sẽ hạnh phúc. Có được Y thì bạn sẽ hạnh phúc. Nhưng hạnh phúc đâu phải là thứ ta mua, hay đạt được. Hạnh phúc nằm ở bên trong chúng ta.

Hạnh phúc không phải là sự lạc quan

Cuộc sống không bao giờ là bằng phẳng. Chẳng bao giờ có chuyện bạn không gặp bất cứ trắc trở gì, và vui sống cả đời. Nếu ai tự tin nói rằng mình luôn sống hạnh phúc bất kể cuộc sống có như thế nào, thì tôi nghĩ người đó đang cố tình che dấu những cảm xúc tiêu cực và về dài lâu họ sẽ bị mất cân bằng xúc cảm (emotional dysfunction).

Nó giống chuyện bạn bị người yêu bỏ. Thường thì bạn phải luôn trải qua 5 giai đoạn: 1) không chấp nhận, 2) giận dữ, 3) tranh đấu (trong tâm trí), 4) đau khổ, và 5) chấp chận. Những bài hát trong Album 21 của Adele cũng được viết theo những giai đoạn cảm xúc này. Nếu bạn từ giai đoạn một nhảy lập tức đến giai đoạn cuối cùng là vui vẻ chấp nhận thì có thể là bạn đang gặp vấn đề về tâm lý. Lâu dần nó có thể gây trầm cảm.

Hạnh phúc không phải lúc nào cũng là lạc quan vì cuộc đời vốn là vô thường: lúc buồn lúc vui, lúc được lúc mất. Cảm xúc tiêu cực là cần thiết để tạo ra trạng thái cân bằng xúc cảm. Chúng ta hãy đón nhận những điều không hay, những điều không phải như một lẽ đương nhiên, quan sát nó, và để nó ra đi.

Điều cấm kỵ trong thiền định là xua đuổi cảm xúc. Nó giống như chuyện chúng ta không chấp nhận chính bản thân mình vậy – nếu vậy, làm sao ta cảm được hạnh phúc?

Hạnh phúc là quá trình trở thành phiên bản tốt nhất của chúng ta

Hoàn thành một giải chạy marathon làm chúng ta cảm thấy hạnh phúc hơn ăn một cái bánh sô-cô-la. Nuôi một đứa con lớn khôn cho ta cảm giác hạnh phúc hơn là ngồi chơi điện tử. Dùng tiền để khởi nghiệp làm chủ một kinh doanh nho nhỏ làm ta hạnh phúc hơn là dùng tiền đó để mua xe hơi.

Điều thú vị là cả 3 điều tôi nói ở trên lại là những điều không làm chúng ta vui tẹo nào. Ai bảo chạy hồng hộc 5,6 tiếng chân tay đau nhức, toàn thân ê ẩm là vui? Ai bảo thức đêm thức hôm chăm con mất cả ăn lẫn ngủ là vui? Ai bảo dấn thân vào con đường khởi nghiệp nhiều rủi ro, cực khổ là vui? Nhưng kỳ lạ ở chỗ những điều đó lại là những điều ý nghĩa nhất trong cuộc sống chúng ta. Chúng ta phải chịu đau đớn, khổ sở, thậm chí giận dữ, và đôi khi còn cảm thấy bất lực trước hoàn cảnh. Nhưng khi chúng ta vượt qua nó, một cảm giác hạnh phúc tột cùng sẽ lan toả xung quanh ta.

Vì sao?

Vì nó là hiện thân của sự cố gắng từng ngày. Nó là hiện thân của khao khát trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân. Việc không ngừng cố gắng để theo đuổi phiên bản tốt hơn, theo đuổi lý tưởng giúp ta cảm thấy hạnh phúc, bất kể nó có là niềm vui bất tận, hay sự đau đớn tột cùng, bất kể nó là sự lạc quan hay cảm xúc tiêu cực.

Hạnh phúc không phải là đích đến. Nó là quá trình. Không phải vì hoàn thành marathon mà chúng ta thấy hạnh phúc; hạnh phúc đến từ việc chúng ta vượt qua chính bản thân. Không phải nuôi đứa con lớn lên thông minh thành đạt mà chúng ta thấy hạnh phúc; hạnh phúc đến từ việc chúng ta sẵn sàng hy sinh bản thân cho sự phát triển của một con người khác. Không phải việc kinh doanh phát đạt, chúng ta trở nên giàu có tạo nên hạnh phúc; hạnh phúc là khi chúng ta vượt qua nỗi sợ hãi, nghi hoặc để khẳng định bản thân.

Đó cũng là lý do tại sao chúng ta không thể tìm kiếm hạnh phúc. Bởi vì hạnh phúc ở bên trong con người chúng ta, là lý tưởng sống của chúng ta. Hạnh phúc không nằm ở bên ngoài, nên càng tìm, chúng ta lại càng thấy không hạnh phúc.

Không có con đường nào dẫn đến hạnh phúc. Hạnh phúc là một con đường. – Thích Nhất Hạnh

Kết

Tôi tự nhận là người khao khát tìm kiếm hạnh phúc. Tiêu đề (tagline) của trang blog này là “A lifelong seeker of happiness”. Nhưng tôi không tìm kiếm nó ở đâu xa xôi, vì tôi biết hạnh phúc là ở bên trong tôi, là việc học và phát triển bản thân không ngừng để trở thành một người sống tốt hơn, mang lại những nguồn năng lượng tích cực cho mình và người khác. Tôi định nghĩa nó là hạnh phúc. Còn bạn thì sao?