Đây là phần tiếp theo của bài viết về 10 bài học tôi góp nhặt được trong 10 năm đi làm. Thực ra những điều tôi học được là hơn con số 10 rất nhiều, nhưng tôi viết ra ở đây những gì tôi cảm thấy là quan trọng nhất, ít ra là với tôi, trong 10 năm qua. Những điều mà giúp tôi đạt được những thứ tôi có ngày hôm nay.

6. Thân thiện với mọi người là chưa đủ

Đừng là người quá dễ thương, dễ gần, dễ mến. Thân thiện có thể cản trở bạn bước lên. Mọi người xem nhẹ bạn. Mọi người “tận dụng” bạn (take advantage). Bạn sẽ không thể nói “Không” với người khác và cuối cùng là những việc không đáng, những người không quan trọng lại chiếm hết thời gian của bạn.

Thay vì vậy, hãy là người chuyên nghiệp. Và điều đó có nghĩa là đôi khi bạn phải quyết đoán hơn, thậm chí là đòi hỏi hơn (nhưng vẫn tôn trọng người khác). Tôi học được đây là cách duy nhất để người khác nhìn nhận bạn một cách nghiêm túc trong công việc. Bạn phải chấp nhận bạn có thể bị dán mác “khó tính”, “ghê gớm”, “công kích” và phải mất rất nhiều thời gian người khác mới hiểu được chủ đích của bạn – đó là tất cả cũng chỉ là công việc.

Tôi biết điều đó nói khó hơn làm. Bản thân tôi cũng vẫn đang học và nói thật là nó rất trái tự nhiên với tôi những ngày đầu. Là người Việt Nam, chúng ta có thiên hướng dễ gần, vui vẻ, cởi mở, và hay giúp đỡ người khác. Nhưng sếp tôi bảo tôi rằng cái tiến bộ nhất mà sếp tôi thấy được ở tôi trong 2 năm qua và nó là điểm mấu chốt tạo ra sự khác biệt trong công việc ở tôi, là tôi đã bớt “dễ thương” hơn.

7. Ở công sở bạn không có bạn bè, chỉ có đồng nghiệp

Tôi là người rất may mắn khi tôi tìm được nhiều bạn bè trong công sở. Họ là những người tôi có thể chia sẻ cuộc sống cá nhân một cách tự nhiên, thoải mái mà không sợ bị đánh giá, hay phán xét. Nhưng sự may mắn này không phải ai cũng có, nơi nào cũng có. Trên thực tế, có bạn nơi công sở là điều rất hiếm, là xác suất 1 trên triệu người. Tôi học được rằng ở công sở, chúng ta chỉ có tình đồng nghiệp thuần tuý. Và với tôi, đó là một điều tốt.

Đừng hiểu nhầm tôi, không có bạn trong công sở không có nghĩa bạn không thể đi ăn uống, gặp gỡ đồng nghiệp ngoài giờ làm. Nhưng mối quan hệ đó nên có chừng mực, và bạn nên ý thức được chủ đề gì nên nói, ai là người bạn nên nói. Bạn nên giữ một ranh giới “nho nhỏ” giữa tình bạn, và tình đồng nghiệp. Thân thiết quá mức cần thiết, như bạn bè, có thể phản tác dụng, gây ảnh hưởng đến mối quan hệ bạn đang có. Ví dụ như bạn được thăng chức mà “bạn thân” của bạn thì không, hay từ một cuộc nói chuyện bình thường (buôn nhà bán đất chẳng hạn) mà “bạn thân” phát hiện ra lương thưởng bạn cao hơn họ v.v… Thêm nữa, việc thân thiết sẽ rất khó cho bạn, đặc biệt khi bạn cần “không thân thiện” (như điều #6) khi làm việc.

8. Tìm cho mình một hình mẫu (role model) hoặc người giúp bạn định hướng trong công việc (mentor)

Đi làm 10 năm, tôi hiểu được một điều là không phải lúc nào chúng ta cũng có câu trả lời cho những khó khăn, thử thách của công việc hiện tại. Đó là lý do tại sao chúng ta cần người giúp đỡ, cần người định hướng giúp chúng ta gỡ những nút thắt trong công việc, với đồng nghiệp, giúp chúng ta nhận ra những cơ hội phát triển và cải thiện kỹ năng cần có để thăng tiến. Người này không nhất thiết phải là sếp chúng ta. Người này có thể là bạn đồng nghiệp dày dặn kinh nghiệm, hay có thể là sếp của sếp – miễn sao nó là người mà bạn ngưỡng mộ, và có thể học hỏi. Khi ở Việt Nam tôi được một anh đồng nghiệp ở Singapore giúp đỡ tôi rất nhiều về kỹ năng cứng; tôi còn được học thêm từ sếp của sếp tôi rất nhiều về cách làm việc, ứng xử nơi công sở.

Đừng bao giờ ngần ngại khi nhờ một ai đó làm người chỉ dẫn cho bạn. Thứ 1, họ sẽ cảm thấy rất vui vì có ai đó ‘ái mộ’ họ. Thứ 2, bản năng con người là ‘tái sản xuất’ (reproduction) nên chúng ta sẽ luôn có thiên hướng muốn truyền đạt, lưu lại những bí kíp, những tâm đắc của mình cho thế hệ sau. Do đó, khi được hỏi làm người dìu dắt bạn, đa phần họ sẽ vui vẻ nhận lời. Thêm nữa họ sẽ cảm thấy rất ấn tượng với sự học hỏi, trau dồi của bạn, cái mà họ không thấy được ở những người khác trong công ty – bạn chưa làm gì mà đã ghi điểm. Việc làm này chỉ có lời, mà không lỗ.

Bạn nên chủ động cho việc ‘học’ của mình: lên lịch gặp thường xuyên với người chỉ dẫn bạn, mạnh dạn hỏi cảm nhận của họ về bạn, và cách cải thiện những điểm yếu, những điểm chưa được ở bản thân.

Nếu không tìm được người hướng dẫn, bạn có thể tìm cho mình những hình mẫu mà bạn muốn học hỏi. Nếu tôi thích cách làm việc của một ai đó, tôi sẽ luôn tự hỏi tại sao tôi thích người đó; người đó có những điểm hay gì mà người khác không có; người đó giỏi nhất ở điểm nào và làm sao tôi học theo được. Ví dụ, tôi có một anh bạn đồng nghiệp rất giỏi thuyết phục người khác, một chị khác thì viết tiếng Anh vô cùng hay, hay một anh nọ thì có phong thái lãnh đạo mà bước vào phòng nào ai cũng phải để ý và lắng nghe (executive presence). Tôi thường mời họ cà phê để hỏi bí quyết. Điều này không những giúp tôi học thêm được nhiều điều mà mối quan hệ của tôi nhờ đó được nới rộng hơn.

9. Nên biết nhưng đừng tham gia vào chính trị công sở (office politics)

Ở công sở nói chung chúng ta sẽ không tránh được tình trạng có chính trị nội bộ. Phàm là nhân viên, dù vô tình hay hữu ý chúng ta sẽ bị lôi kéo vào cuộc. Nhẹ là bị rủ rê ghét bỏ đứa đồng nghiệp này, nói xấu thằng đồng nghiệp khác. Nặng đô hơn là bị sai khiến, lời lẽ của mình bị dùng sai lệch cho dụng ý của người khác. Tôi có một người bạn từng bị lôi vào những cuộc ‘phân tranh’ khốc liệt trong giữa các phòng ban đến ˚cuối cùng cả sếp và nhân viên đều bị ‘thanh trừng’.

Tuy không tham gia trực tiếp vào những cuộc ‘tranh đấu’, nhưng tôi học được rằng để thành công nơi công sở, việc biết mọi thứ diễn biến xung quanh bạn, team của bạn, bộ phận bạn đang làm là rất quan trọng. Để làm được điều đó, bạn phải có một đầu óc quan sát tốt. Bạn phải biết ai là người có quyền và tầm ảnh hưởng đến sự nghiệp của bạn (ngoài sếp bạn ra). Ai là người đưa ra quyết định cho tương lai của bạn? Ai có thể ảnh hưởng những quyết định đó?

Ngoài ra, bạn cũng nên hiểu luật chơi, đặc biệt là những quy luật bất thành văn. Hiểu về văn hoá công ty – ví dụ công ty của bạn là công ty cấp tiến, hay bảo thủ, đánh giá dựa trên năng lực, hay theo tôn ti, v.v… – cũng giúp ích trong con đường thăng tiến của bạn.

10. Đầu tư $$$ vào kiến thức và trau dồi bản thân

“Học, học nữa, học mãi” là câu châm ngôn luôn đúng ở mọi nơi, dù bạn đang mài đũng quần ở ghế nhà trường hay đi làm công sở lương 4,5 con số 0. Trong công sở, tôi học được nếu bạn không tịnh tiến, tức là bạn đang lùi lại. Để tịnh tiến, bạn phải liên tục học hỏi và trau đổi. Đừng ngần ngại bỏ tiền để đầu tư bồi dưỡng kiến thức. Nếu công ty có chương trình hỗ trợ thì tốt, còn không thì bạn có thể tự đầu tư vào bản thân. Đầu tư vào bản thân là một khoản đầu tư không bao giờ lỗ. Tôi từng bỏ $5,000 học 1 cái bằng hỗ trợ cho công việc của tôi. Tôi đang ký học trước rồi sau đó mới biết công ty có chương trình tài trợ. Còn hiện tại tôi đang học một khoá “Giao tiếp với tầm ảnh hưởng” (Communicating with impact), và 2 khoá học online về nghệ thuật kể chuyện (story telling) và luyện phát âm (voice and speech training).

Việc tăng cường thêm kiến thức là điều bắt buộc nếu bạn muốn giữ vững khả năng cạnh tranh của bản thân. Hơn nữa, việc học sẽ giúp bạn trở nên thú vị so với những người xung quanh. Tại sao lại không nhỉ? 😊

Kết

10 năm trôi qua một cái vèo như con gió, để lại nơi đây là những nếp nhăn trên trán, và những sợi tóc bạc màu.. 🤣, nhưng lại là 10 năm rất đáng nhớ, đáng chiêm nghiệm của tôi. Nó là 10 năm của rất nhiều va vấp tuổi trẻ, và là 10 năm của rất nhiều thay đổi về môi trường, và sự chịu thay đổi của bản thân. Mười năm qua đi, dù bản thân cũng chẳng có thành tựu gì gọi là nổi bật nhưng chí ít nhìn lại cũng cảm thấy tự hào vè một phiên bản con người mới tốt hơn rất nhiều so với trước – từ chất cho đến sơn.

Xin hẹn mọi người 1 bài viết khác 10 năm sau, nếu tôi còn viết blog, cho 20 năm đi làm, hỉ? (Hy vọng là không, vì tôi muốn nghỉ hưu sớm!)